أبو ريحان البيروني ( مترجم : اكبر دانا سرشت )
70
آثار الباقيه ( فارسى )
و ثابت آملى نويسنده كتاب غره چنين ميگويد : خونوز - استوذ - اسفندمذ و هوخوشتر - و هشت بهشت . زادويه بن شاهويه در كتاب خود در علت اعياد فارس اينطور بيان كرده : پنجه انوفته - پنجه اندرنده - پنجه اهجسته - پنجه اورورديان - پنجه اندرگاهان . از ابو الفرج ابراهيم بن احمد بن خلف زنجانى شنيدم كه او مىگفت موبد شيراز بر او اينطور املا كرد . اهنوذگاه - اشتودگاه - اسبتمذگاه - و هوخشترگاه - و هشتويشتگاه . از ابو الحسن آذرخورا بن جشنس « 1 » مهندس اينطور شنيدم . اهنوذ - اشتوذ - اسبتمن - هخشتر - و هستوشت : طريقهى كبيسه در ايران ساسانى پس مجموع ايام سالهاى ايران سىصد و شصت و پنج روز شد و اما چهاريك روز را اهمال ميكردند تا اينكه از اين چهار يكها يك ماه تمام تشكيل شود و اين كار در صد و بيست سال انجام مييافت سپس آنسال را سيزده ماه مىدانستند و نام آن را كبيسه مىگذاردند و نامهاى روزهاى آن شهر زائد را به همان اسماء ديگر ماهها مى - خواندند . فارسيان پيوسته همينطور رفتار مىكردند تا آنكه پادشاهى از ايشان بيرون رفت و دينشان مضمحل شد و اين چهار يكها مهمل ماند ديگر سالها را كبيسه نكردند كه تا به حال پيشين خود برگردد و اوقات محدود زياد پس نيفتد براى اينكه بايد اين كار را پادشاهان در محضر حسابدانان و اصحاب كتاب و ناقلين اخبار و روات و مجمع موبدان و قضات انجام دهند و بايد پس از آنكه اين طبقات مذكور از اطراف پايتخت جمع شدند و باهم مشاوره ميكردند بر صحت حساب اجماع كنند سپس در چنين سالى مالهاى زياد انفاق مىكردند حتى اينكه مقل در كتاب تقدير مىگويد
--> ( 1 ) - اصل كتاب يزدانخسيس بوده و اين نام در كتب بيرونى مكرر آمده .